CHWYT-ZA-CHWYT. KrA?tka historia chwytania rzeczy

WAi??A?A? rAi??kAi?? do kieszeni i chwyAi?? dowolny przedmiot, ktA?ry siAi?? w niej znajduje. Nie wypuszczaj go z dAi??oni przez minutAi??. Tyle czasu potrzebujesz, by przeczytaAi?? tekst wprowadzajAi??cy do wystawy, z ktA?rej dowiesz siAi?? o czynnoAi??ci, ktA?rAi?? wykonujesz tysiAi??ce razy codziennie bez zastanowienia.

CHWYT-ZA-CHWYT. KrA?tka historia chwytania rzeczy to wystawa prezentujAi??ca rodzinAi?? uchwytA?w zaprojektowanych przez warszawskAi?? architektkAi?? wnAi??trz, OlAi?? Munzar. Nazwa Plankton oddaje ich zrA?A?nicowanAi?? formAi?? i podkreAi??la unikalne piAi??kno kaA?dego z osobna.

Ich powstanie poprzedza wieloletnia praktyka pracy z wnAi??trzami i czuAi??oAi??Ai?? wobec detalu, ktA?ry buduje charakter zamieszkiwanej przestrzeni. Ci drugoplanowi bohaterowie naszej codziennoAi??ci, czAi??sto pomijani w opisach i doAi??wiadczani przez nas nieAi??wiadomie, rzadko sAi?? przedmiotem gAi??Ai??bszych analiz. Dlatego teA? postanowiAi??yAi??my zwrA?ciAi?? im naleA?nAi?? uwagAi?? i przedstawiamy uchwyty w kontekAi??cie narracji z zakresu historii sztuki, studiA?w nad fizjologiAi?? ludzkiego ciaAi??a, czy popularnych ostatnio treningA?w uwaA?noAi??ci. W tej krA?tkiej historii o chwytaniu rzeczy znalazAi??yAi??my kilka cech wyrA?A?niajAi??cych dla naszego gatunku, podkreAi??lajAi??c jednoczeAi??nie fizycznAi?? naturAi?? chwytanych przez nas obiektA?w. Na kilku przykAi??adach prezentujemy materialne dowody interakcji, ktA?re zachodzAi?? pomiAi??dzy dAi??oAi??mi a uA?ytkowanymi obiektami. Warty podkreAi??lenia jest rA?wnieA? kontekst wiedzy o ergonomii, charakterystyce i dziaAi??aniu przedmiotA?w oraz jej wymiany pomiAi??dzy projektantem a rzemieAi??lnikiem, ktA?ry ostatecznie wykonuje rzeczy, czyniAi??c je moA?liwymi do pochwycenia.

Warto przypomnieAi??, A?e czynnoAi??Ai?? chwytania to pierwsze Ai??wiczenie, ktA?re wykonujemy uparcie od pierwszych chwil naszego A?ycia i stosunkowo szybko stajemy siAi?? w nim mistrzami. By sprawnie chwytaAi?? bazujemy na przyzwyczajeniu i pamiAi??ci naszego ciaAi??a, przypominajAi??c sobie o tej czynnoAi??ci dopiero wtedy, gdy ktA?ryAi?? z elementA?w nie dziaAi??a rutynowo. KaA?dego dnia wykonujemy przecieA? tysiAi??ce ruchA?w chwytania. NaszAi?? uwagAi?? cieszAi?? szczegA?lnie te ruchy, ktA?re zapoAi??redniczone sAi?? przez uchwyty, czyli specjalnie zaprojektowane obiekty mediujAi??ce pomiAi??dzy dAi??oniAi?? a przedmiotem docelowym. UAi??atwiajAi?? nam wykonywanAi?? czynnoAi??Ai??, ale peAi??niAi?? teA? w naszej codziennoAi??ci symbolicznAi?? rolAi??. Wykonane z duA?Ai?? dbaAi??oAi??ciAi??, wykorzystujAi?? receptory rozmieszczone na skA?rze naszych dAi??oni by przekazaAi?? nam, chwyt za chwytem, przyjemnoAi??Ai??.

Wystawa zostaAi??a zrealizowana przez fundacjAi?? Sztuka w MieAi??cie we wspA?Ai??pracy z Targami Rzeczy A?adnych, jako projekt zwiAi??zany z promocjAi?? polskich twA?rcA?w dizajnu. WybA?r projektantA?w odbyAi?? siAi?? w ramach otwartego naboru prowadzonego wAi??rA?d wystawcA?w TargA?w Rzeczy A?adnych, w grudniu 2017.

Kuratorka: Katarzyna Roj

WspA?Ai??kuratorka, koordynatorka: Karolina WlazAi??o-Malinowska

Projektantka prezentowanych obiektA?w (marka Plankton): Ola Munzar

Projekt plastyczny wystawy: Ola Munzar, Marta ZimiAi??ska

Opracowanie graficzne: Magda Jaszczuk

Organizator: Fundacja Sztuka w MieAi??cie, Ghelamco Poland

Partnerzy: Targi Rzeczy A?adnych

Patron: WydziaAi?? Architektury WnAi??trz ASP w Warszawie

Cytat na poczAi??tek i na koniec:

SkA?ra czyta fakturAi??, wagAi??, gAi??stoAi??Ai?? i temperaturAi?? materiaAi??u. Powierzchnia starego przedmiotu wypolerowana do perfekcji przez narzAi??dzie rzemieAi??lnika i pracowite dAi??onie uA?ytkownikA?w, uwodzi dAi??oAi??, aby go uA?yAi??a. Przyjemnie jest nacisnAi??Ai?? klamkAi?? wypolerowanAi?? przez tysiAi??ce dAi??oni, ktA?re przeszAi??y przez te drzwi przed nami; czysty blask zuA?ycia o nieokreAi??lonym wieku przeobraA?a siAi?? w obraz powitania i goAi??cinnoAi??ci. Klamka jest uAi??ciskiem dAi??oni budynku. ZmysAi?? dotyku Ai??Ai??czy nas z czasem i tradycjAi??: poprzez wraA?enia dotykowe Ai??ciskamy dAi??onie niezliczonych pokoleAi??.

Juhani Pallasmaa, Oczy skA?ry. Architektura i zmysAi??y, KrakA?w 2012

Plankton

Plankton, z gr. planktA?s, czyli ai??zbAi??Ai??kajAi??cy siAi??ai???. Te niepozorne obiekty peAi??niAi?? istotnAi?? rolAi?? w kaA?dym ekosystemie, ktA?rego sAi?? czAi??Ai??ciAi??.

Lekcja anatomii doktora Tulpa

Lekcja anatomii prowadzona przez doktora Tulpa, namalowana przez Rembrandta w 1632 roku, byAi??a publicznym spektaklem, otwartym dla obywateli Amsterdamu. Nie tylko historycy sztuki i wielbiciele holenderskiego malarstwa brali ten obraz pod lupAi??. Znawcy fizjologii ludzkiego ciaAi??a zwrA?cili uwagAi??, A?e pod srebrnymi szczypcami medyka znajdujAi?? siAi?? Ai??ciAi??gna, ktA?re odpowiadajAi?? dokAi??adnie za ten gest, ktA?re wykonuje jego lewa rAi??ka. Tak oto wielki mistrz zAi??oA?yAi?? malarski hoAi??d doniosAi??ej funkcji motorycznej czAi??owieka ai??i?? chwytaniu.

Obraz Rembrandta (Rembrandt van Rijn, Lekcja anatomii doktora Tulpa. DziAi??ki uprzejmoAi??ci Mauritshuis, Haga) oraz sztuczna rAi??ka wykonana przez Grzegorza Sobolewskiego w ramach warsztatA?w ai???Do robotaai??? (projekt zrealizowany w ramach Laboratorium PomysAi??A?w Towarzystwa Inicjatyw TwA?rczych ai??zAi??ai???).

Chwytanie

Chwytanie to pierwsza umiejAi??tnoAi??Ai??, ktA?rej czAi??owiek uczy siAi?? przez pierwsze 7 lat swojego A?ycia. PA?A?niej tylko jAi?? rozwija. PoczAi??tkowe prA?by chwytania podejmowane sAi?? juA? w A?yciu pAi??odowym. W 10. miesiAi??cu A?ycia chwyt przybiera postaAi?? pAi??sety, nastAi??pnie zaAi?? szczypczykA?w i w ten sposA?b czAi??owiek osiAi??ga pierwszy etap emancypacji ai??i?? chwyt pozwala mu samodzielnie wAi??oA?yAi?? pokarm do ust.

Z kaA?dym etapem rozwoju chwyty precyzujAi?? siAi??, pozwalajAi??c nam na posAi??ugiwanie siAi?? wybranymi przedmiotami z wyjAi??tkowAi?? maestriAi??. PomyAi??lmy o wirtuozie gitary albo o osobie wspinajAi??cej siAi??. Nawet jeA?eli do wspinaczki wykorzystujemy caAi??oAi??Ai?? naszego ciaAi??a, to jej esencjAi?? stanowi odpowiedni, mistrzowski chwyt.

Dwa rodzaje wspinaczkowych chwytA?w o dwA?ch stopniach trudnoAi??ci. Chwyty Ai??atwe potocznie nazywane sAi?? klamkami.

Rocky

Zdobywanie wiedzy o ludzkim ruchu oraz Ai??wiadomoAi??ci wAi??asnego ciaAi??a cieszy siAi?? obecnie wielkim powodzeniem. Zwrot ku ludzkiemu ciaAi??u humanistyka obserwuje juA? zresztAi?? od kilku dekad. Badacze katalogujAi?? wszelkie aspekty ludzkiego chwytania, co jest niezwykle cenne szczegA?lnie na rynku nowych technologii. Nasz kontakt z urzAi??dzeniami elektronicznymi przez jakiAi?? czas bAi??dzie opieraAi?? siAi?? jednak nadal na wspA?Ai??pracy manualnej.

W tym miejscu warto przypomnieAi?? historyczny spA?r ai??i?? czy pierwszym narzAi??dziem, ktA?ry chwyciAi?? czAi??owiek byAi??a koAi??Ai?? wymierzona w przeciwnika, czy teA? kawaAi??ek skaAi??y, ktA?ry posAi??uA?yAi?? do rozpalenia ogniska? Autorzy prezentowanej tu historii wierzAi?? w tAi?? drugAi??, konstruktywnAi?? wersjAi?? zdarzeAi??.

Uchwyt Rocky zaprojektowany dla Planktonu przez TEKT Concrete, jest formAi?? z betonu o ksztaAi??cie skaAi??y.

Nenu i Eclipse

WaA?ka czynnoAi??Ai?? chwytania, wykonywana z czasem najczAi??Ai??ciej nieAi??wiadomie, ma swojAi?? konsekwencjAi?? rA?wnieA? w jAi??zyku. SAi??owa ai??zuchwyciAi??ai??? uA?ywamy najczAi??Ai??ciej do tego, by podkreAi??liAi??, jak dobrze przyjrzeliAi??my siAi?? danemu zjawisku i poznaliAi??my jego naturAi??.

Uchwyty Nenu i Eclipse moA?emy oglAi??daAi?? w wielkoAi??ci naturalnej oraz w zbliA?eniu, dziAi??ki obecnoAi??ci lup.

Mis-en-abyme

Oko bywa zawodnym narzAi??dziem do opisu rzeczywistoAi??ci i bardzo Ai??atwo wprowadziAi?? je w stan iluzji. Jednym z najprostszych wizualnych chwytA?w jest mis-en-abyme, realizujAi??ce siAi?? w grze luster. ZmysAi??em uzupeAi??niajAi??cym jest dotyk. Poza tym, A?e pozwala on na bezbAi??Ai??dnAi?? ocenAi?? faktury, ksztaAi??tu i wiAi??kszoAi??ci fizycznych wAi??aAi??ciwoAi??ci dotykanego przedmiotu, moA?e w przypadku nieobecnoAi??ci wzroku pobudzaAi?? naszAi?? wyobraA?niAi?? do tworzenia jego mentalnego obrazu.

Uchwyt Moon zmultiplikowany grAi?? luster.

Mandala

Trening uwaA?noAi??ci rozumiany jako sposA?b doAi??wiadczania Ai??wiata coraz czAi??Ai??ciej pojawia siAi?? w naszej codziennoAi??ci. W uwaA?nej obecnoAi??ci wzorem dzieci koncentrujemy siAi?? w peAi??ni na wykonywanej w danej chwili czynnoAi??ci. DziaAi??a to kojAi??co na nerwy i jednoczeAi??nie przypomina o naszej zmysAi??owej naturze.

Uchwyty Pin ukAi??adajAi??ce siAi?? w formAi?? mandali.

Zestaw przyrzAi??dA?w rozszerzajAi??cych ludzkAi?? motorykAi??

Sprawna ludzka dAi??oAi?? jest niemal niezawodnym narzAi??dziem. Nawet gdy pojawia siAi?? taka koniecznoAi??Ai??, zwiAi??zana z ograniczeniem naszego ciaAi??a, potrafi uchwyciAi?? dodatkowy przyrzAi??d, ktA?ry umoA?liwi nam wykonanie zadania.

Grip

Znawcy stylu podkreAi??lajAi??, A?e to, co filigranowe, moA?e pozwoliAi?? sobie na wiAi??kszAi?? strojnoAi??Ai??.

Uchwyt Grip.

Moletowanie

Moletowanie jest obrA?bkAi?? tokarskAi??, ktA?rej celem jest eliminacja poAi??lizgu podczas przekrAi??cania przedmiotu rAi??kAi??. WzA?r wykonany radeAi??kiem jest wyczuwalny dla czAi??owieka dziAi??ki receptorom znajdujAi??cym siAi?? na powierzchni skA?ry jego palcA?w. To zmysAi??owe przyzwyczajenie jest odczuwalne najsilniej, gdy przykrAi??camy gaAi??ki pozbawione tego charakterystycznego, haptycznego rysunku.

Dokumentacja moletowanej drobnicy w skali makro.

Przedmioty dla osA?b leworAi??cznych

Od dAi??uA?szego czasu, wraz z emancypacjAi?? osA?b leworAi??cznych (dziAi?? trudno to sobie wyobraziAi??, ale nie tak dawno temu byAi??a to grupa dyskryminowana), rozrasta siAi?? rynek akcesoriA?w zaprojektowanych specjalnie dla ich potrzeb. Jest to nie lada wyzwanie dla dizajnerA?w, ktA?rzy najczAi??Ai??ciej muszAi?? wymyAi??liAi?? przedmiot od nowa. Nie zawsze wystarczy odwrA?ciAi?? projekt, by uzyskaAi?? poA?Ai??dany rezultat. Celem tworzenia urzAi??dzeAi?? dla osA?b leworAi??cznych jest to, by doAi??wiadczenie chwytania nie rA?A?niAi??o siAi?? od tego, ktA?rAi?? rAi??kAi?? wiodAi??cAi?? posiada czAi??owiek.

Dokumentacja moletowanej drobnicy w skali makro.

Ludzie z fabryki porcelany

Chwytanie jest jednAi?? z tych czynnoAi??ci, w ktA?rych wzrok stanowi zmysAi?? drugorzAi??dny. PomyAi??lmy, ile takich ruchA?w wykonujemy dzieAi?? w dzieAi??, czAi??sto nieAi??wiadomie. Nie tylko wtedy, gdy uA?ywamy przedmiotA?w; rA?wnieA? wtedy, gdy je wytwarzamy. Prezentowany tu projekt ukazuje proces powstawania porcelany w fabryce w Ai??mielowie oraz Ai??lady dotyku pozostawione przez ludzi, ktA?rzy jAi?? wytwarzajAi??.

Obiekty pochodzAi??ce z projektu kuratorskiego ai??zLudzie z fabryki porcelanyai??? Ewy Klekot i Arkadiusza Szweda.

Patyna

MiedA? w kontakcie z wilgociAi?? i powietrzem zmienia swojAi?? wAi??aAi??ciwoAi??Ai?? fizycznAi??. Otulona warstwAi?? patyny, przybiera rA?A?ne kolory bAi??dAi??ce zapisem nieuchronnie upAi??ywajAi??cego czasu i miejsca, w ktA?rym zachodzi zjawisko. Inaczej starzejAi?? siAi?? te obiekty, ktA?re majAi?? fizyczny kontakt z czAi??owiekiem, a ich wszelkie odksztaAi??cenia i przeksztaAi??cenia stajAi?? siAi?? symbolicznym pomnikiem ich codziennego wspA?Ai??dziaAi??ania.

Uchwyt Obol poddany procesowi pasywacji, czyli powstawania patyny.

Srebrzenie

PozAi??otnictwo jest starAi?? i mistrzowskAi?? technikAi?? pokrywania powierzchni przedmiotA?w metalami szlachetnymi. DziAi??ki jej zastosowaniu przedmioty codziennego uA?ytku nabierajAi?? wartoAi??ci, stajAi??c siAi?? aktorami specjalnych okazji ai??i?? jak na przykAi??ad srebrzone sztuAi??ce, rytualnie polerowane solAi?? lub popioAi??em przed Ai??wiAi??tecznym posiAi??kiem. Czarnawy pAi??aszczyk zaczyna pokrywaAi?? je dopiero w wyniku kontaktu z wilgotnAi?? skA?rAi?? uA?ytkownika.

Srebrzona drobnica, w tym uchwyt Luciola.

GarAi??Ai?? czy szczypta?

Kuchnia jest sercem caAi??ego domu. Bardzo czAi??sto gotowanie w A?yciu dorosAi??ych staje siAi?? jedynym polem prowadzenia eksperymentA?w. IstniejAi?? rA?A?ne szkoAi??y gotowania, w zaleA?noAi??ci od temperamentu domownikA?w dominowaAi?? mogAi?? dwa kierunki: metodyczny, oparty o szereg instrumentA?w pomocniczych oraz intuicyjny, wykorzystujAi??cy ludzkAi?? rAi??kAi?? jako miarAi??. StAi??d garAi??Ai?? i szczypta. Bardziej wprawne rAi??ce potrafiAi?? odmierzyAi?? rA?wnieA? kilogram albo upAi??ywajAi??ce sekundy.

ZrA?A?nicowana forma uchwytu Luciola w kuchennym ekosystemie.

MaAi??a motoryka

MaAi??a motoryka nie angaA?uje Ai??wiadomych procesA?w myAi??lowych, przez co nie jest dostatecznie doceniana. Najprostszej czynnoAi??ci chwytania towarzyszAi?? jednak skomplikowane procesy i napiAi??cia, czego nie jesteAi??my w stanie wychwyciAi??, zajAi??ci na przykAi??ad oglAi??daniem ciekawego filmu. Autorzy wystawy obliczyli, A?e przeciAi??tnie podczas seansu filmowego rAi??ka czAi??owieka wykonuje 2370 razy czynnoAi??Ai?? chwytania popcornu, intensyfikujAi??c ruchy w zaleA?noAi??ci od stopnia napiAi??cia budowanego w filmie.

Forma filmowa z gatunku sci-fi o sztucznej rAi??ce chwytajAi??cej smakoAi??yk.

Sztuczna rAi??ka wykonana przez Grzegorza Sobolewskiego w ramach warsztatA?w ai???Do robotaai??? (projekt zrealizowany w ramach Laboratorium PomysAi??A?w Towarzystwa Inicjatyw TwA?rczych ai??zAi??ai???).

Moodboard

DAi??oAi??, tajemnica jej motoryki, a takA?e jej cechy indywidualne od zawsze byAi??y przedmiotem zainteresowania, a nawet zachwytu artystA?w. AswiadczAi?? o tym rozliczne malarskie studia ai??i?? odwzorowanie rAi??ki ludzkiej i jej dziaAi??aniem jest rodzajem artystycznego popisu, w ktA?rym autor zdradza kunszt swojego warsztatu.

Moodboard z ikonografiAi?? pochodzAi??cAi?? z obrazA?w wybitnych malarzy.

Proces

Uchwyt to poAi??rednik w naszym kontakcie z innymi przedmiotami. Codziennie mamy go w dAi??oniach, przez co wpisuje siAi?? w pamiAi??Ai?? naszego ciaAi??a. SiAi??Ai?? jego oddziaAi??ywania odczuwamy jednak dopiero wtedy, gdy straci on swoje miejsce.

Powstanie idealnego uchwytu to wynik skomplikowanych procesA?w projektowych, negocjacji i wymiany wiedzy pomiAi??dzy projektantami a rzemieAi??lnikami, ich wspA?lnych testA?w, eksperymentA?w, badania jego ergonomii oraz stopnia zadowolenia pA?A?niejszych uA?ytkownikA?w.

Dokumentacja procesu powstawania ostatecznej formy obiektA?w.

Literka ai???Pai??? w polskim jAi??zyku migowym wizualnie przypomina czynnoAi??Ai?? chwytania.

P jak Plankton.

Plankton to nazwa rodziny domowych uchwytA?w, zaprojektowanych przez OlAi?? Munzar.