Warszawskie Symbole

Nie sposA?b jest myAi??leAi?? o nowoczesnym mieAi??cie i jego architekturze, bez spojrzenia w materialnAi?? historiAi?? tego miejsca. HistoriAi?? tAi?? moA?na opowiedzieAi?? poprzez zabytkowe budynki, starodawne pomniki, cenne przedmioty, doniosAi??e dokumenty czy waA?ne relacje Ai??wiadkA?w wydarzeAi??. Ale przeszAi??oAi??Ai?? danego miejsca moA?na zobaczyAi?? takA?e w neonach, szyldach, reklamach, plakatach, broszurach i ulotkach ai??i?? drobnych elementach wizualnych zwiAi??zanych z A?yciem ludzi i ich codziennAi?? aktywnoAi??ciAi??.

Najbardziej efemerycznAi?? i jednoczeAi??nie waA?nAi?? czAi??Ai??ciAi?? komunikacji wizualnej sAi?? znaki graficzne (wspA?Ai??czeAi??nie nazywane logatypami). Abstrakcyjne symbole i plastyczne metafory i graficzne skrA?ty sAi?? jak pojedyncze sylaby czy litery wizualnego systemu jAi??zykowego, w ktA?rych jak w soczewce odbija siAi?? historia miasta.

W czasach komunistycznej Polski symbole graficzne dla instytucji, przedsiAi??biorstw i organizacji tworzono z powodA?w bardzo proziacznych – chodziAi??o o proste oznaczenia i poinformowania o nowych przedsiAi??wziAi??ciach. Wraz z upAi??ywem czasu znaki z tej epoki potrafiAi?? wywoAi??ywaAi?? odmienne skojarzenia, nieAi??Ai?? ze sobAi?? nowe emocje i nabieraAi?? zupeAi??nie innych znaczeAi??. KiedyAi?? znaki, szyldy, neony byAi??y dla nas jak stemple i drogowskazy w mieAi??cie. Obecnie istniejAi?? juA? tylko w pamiAi??ci i wspomieniach ludzi. Sklepy, biura czy fabryki, dla ktA?rych byAi??y stworzone, w wiAi??kszoAi??ci juA? nie istniejAi??, a reklama opanowaAi??a caAi??kowicie place i ulice miast.

Do ekspozycji wybrano projekty znakA?w graficznych stworzonych w okresie pomiAi??dzy 1945 a 1989 rokiem. SAi?? to miAi??dzy innymi takie realizacje, jak znak Hali Mirowskiej, Domu Towarowego ai??zSmykai???, Filharmonii Narodowej, MiAi??dzynarodowych TargA?w KsiAi??A?ki, Towarzystwa PrzyjaciA?Ai?? Warszawy, Mody Polskiej czy wydawnictwa Czytelnik. Autorami projektA?w sAi?? najlepsi projektanci tego okresu tego okresu jak Ryszard Bojar, Roman Duszek, Karol Asliwka, StanisAi??aw TAi??pfer czy Wojciech Zamecznik.

Wystawa ai??zWarszawskie Symboleai??? ukazuje historiAi?? stolicy poprzez najlepsze i najbardziej oryginalne znaki graficzne stworzone dla instytucji, organizacji i przedsiAi??biorstw zwiAi??zanych z historiAi?? Warszawy.

Projektanci: Maciej Buszewicz, Antoni Cetnarowski, Roman Duszek,
Witold Janowski, Jerzy Jaworski, Karol Asliwka, Henryk Tomaszewski,
Jerzy Treutler, StanisAi??aw TAi??pfer, Wojciech Zamecznik.

Kurator: Rene Wawrzkiewicz

Teksty: Magda Roszkowska

WspA?Ai??praca: Patryk Hardziej, Marta Kowalska, Kaja StAi??pkowska, Artur SzczAi??sny, Karolina WlazAi??o-Malinowska

TAi??umaczenia: Agnieszka MrowiAi??ska, Scotia Gilroy

Projekt wystawa powstaAi??a we wspA?Ai??pracy z projektem ai??zSymbol To Logoai???: www.symboltologo.com

Organizator: Fundacja Sztuka w MieAi??cie


WOJCIECH ZAMECZNIK
MiAi??dzynarodowe Biennale Plakatu w Warszawie, 1966

MiAi??dzynarodowe Biennale Plakatu w Warszawie byAi??o pierwszAi?? tego typu imprezAi?? na Ai??wiecie. Asrodowisko polskich grafikA?w od poczAi??tku lat 60. dyskutowaAi??o o pomyAi??le stworzenia miAi??dzynarodowego cyklicznego konkursu zdajAi??cego sprawAi?? z globalnej kondycji grafiki plakatowej. GAi??A?wnym inicjatorem wprowadzenia tej idei w A?ycie byAi?? JA?zef Mroszczak, pA?A?niejszy wieloletni organizator biennale. Pierwsza edycja odbyAi??a siAi?? w 1966 roku.


Wystawa i towarzyszAi??cy jej konkurs przyciAi??gaAi??y artystA?w z caAi??ego Ai??wiata. WAi??rA?d laureatA?w znaleA?li siAi?? m.in. Andy Warhol, Hiroshi Tanaka, Kazamusa Nagai, Hans Hillmann, Milton Glaser, Henryk Tomaszewski, Jan Lenica czy Jan MAi??odoA?eniec.

W 2016 roku z okazji 25. jubileuszowej edycji biennale zmieniono jego formuAi??Ai??: w miejsce konkursu gAi??A?wnego zorganizowano wystawAi?? Plakat ai??i?? Remediacje kuratorowanAi?? przez Davida Crowleya, poAi??wiAi??conAi?? funkcjonowaniu plakatu w przestrzeni publicznej i mediach elektronicznych.

WITOLD JANOWSKI
Instytut Wzornictwa PrzemysAi??owego, 1963

W powojennej Polsce odbudowujAi??cej swoje miasta z gruzA?w istniaAi??o duA?e zapotrzebowanie na specjalistA?w, ktA?rzy nadadzAi?? tym dziaAi??aniom sens. Dlatego juA? w 1950 roku z inicjatywy Wandy Telakowskiej powoAi??ano Instytut Wzornictwa PrzemysAi??owego ai??i?? jednostkAi?? naukowo-badawczAi?? majAi??cAi?? na celu podniesienie poziomu estetyki produkowanych przedmiotA?w oraz okreAi??lenie zakresu potrzeb konsumentA?w.


W swojej dziaAi??alnoAi??ci instytut skupiaAi?? siAi?? na badaniu dwA?ch Ai??rodowisk: mieszkania i pracy. Badacze analizowali potrzeby spoAi??eczne, gospodarcze i kulturowe PolakA?w, a nastAi??pnie na ich podstawie okreAi??lali wymagania uA?ytkowe i estetyczne konkretnych produktA?w.

SzczegA?lnAi?? uwagAi?? instytut skupiaAi?? na poprawie A?ycia osA?b niepeAi??nosprawnych ai??i?? analizowaAi?? ich potrzeby, prowadziAi?? prace projektowe dotyczAi??ce wnAi??trz, sprzAi??tA?w i ubraAi?? dla nich. Obecnie IWP dziaAi??a jako spA?Ai??ka z ograniczonAi?? odpowiedzialnoAi??ciAi??, zajmujAi??c siAi?? doradztwem i prowadzAi??c dziaAi??alnoAi??Ai?? edukacyjnAi?? i promocyjnAi??. Co roku instytut organizuje konkursy Dobry WzA?r oraz MAi??ody Design.

KAROL AsLIWKA
Warszawska Fabryka MydAi??a i KosmetykA?w „Uroda”, 1967

Historia Warszawskiej Fabryki MydAi??a i KosmetykA?w ai??zUrodaai??? siAi??ga 1899 roku, kiedy pod nazwAi?? ai??zPragaai??? na ulicy Szwedzkiej rozpoczAi??Ai??o dziaAi??alnoAi??Ai?? Towarzystwo Akcyjne Fabryki ProduktA?w Chemicznych. Na poczAi??tku przedsiAi??biorstwo produkowaAi??o gAi??A?wnie wosk do podAi??A?g i pasty do butA?w, by w dwudziestoleciu miAi??dzywojennym zmieniAi?? pro l i wypuAi??ciAi?? na rynek pierwsze mydAi??a i proszki do prania.


Niebawem jego wAi??aAi??ciciele przejAi??li budynki po dziaAi??ajAi??cej na sAi??siedniej posesji fabryce lamp, przystosowujAi??c jAi?? do produkcji perfumeryjno-kosmetycznej. To wAi??aAi??nie tu w latach 30. pod markAi?? ai??zUrodaai??? powstajAi?? pierwsze kosmetyki pielAi??gnacyjne oraz pudry. Po wojnie przedsiAi??biorstwo zostaje upaAi??stwowione i przeksztaAi??ca siAi?? w WarszawskAi?? FabrykAi?? MydAi??a i KosmetykA?w, a w 1958 roku w Polskim UrzAi??dzie Patentowym zostaje zarejestrowany znak towarowy ai??zURODAai???.

W latach 70. marka staje siAi?? czAi??Ai??ciAi?? struktur Zjednoczenia PrzemysAi??u Chemii Gospodarczej ai??zPollenaai??? i od tej pory funkcjonuje jako Pollena ai??i?? Uroda, pozostajAi??c liderem produkcji rodzimych kosmetykA?w, a wAi??rA?d nich linii takich jak Kwiaty Polskie czy Melisa.

JERZY TREUTLER
Moda Polska, 1958

W krajach socjalistycznych nawet wyglAi??d obywateli okreAi??laAi??y pewne dyrektywy. W latach 50. kuA?niAi?? modowych trendA?w stanowiAi??y MiAi??dzynarodowe Targi Ubioru w Lipsku, w ktA?rych jako przedstawicielka z Polski uczestniczyAi??a Jadwiga Grabowska. Po powrocie do kraju zdoAi??aAi??a przekonaAi?? partyjnych dygnitarzy, A?e moda moA?e byAi?? wizytA?wkAi?? rodzimego przemysAi??u lekkiego.


Dlatego w 1958 roku powoAi??ano do istnienia PrzedsiAi??biorstwo PaAi??stwowe ai??zModa Polskaai???, na ktA?rego czele stanAi??Ai??a wAi??aAi??nie Grabowska. Zatrudnieni w nim projektanci i krawcowe tworzyli kolekcje nawiAi??zujAi??ce do trendA?w panujAi??cych na Ai??wiecie, dziAi??ki czemu ubrania ai??zMody Polskiejai??? szybko staAi??y siAi?? symbolem dobrego gustu i luksusu. OdzieA? wyrA?A?niaAi??a siAi?? wysokAi?? jakoAi??ciAi??, ciekawymi wzorami i doskonaAi??ym wykoAi??czeniem, jednak z powodu wysokich cen byAi??a dostAi??pna dla niewielu Polek. Reszta obywatelek, zaopatrujAi??c siAi?? w materiaAi??y i wykroje dostAi??pne w A?urnalach, imitowaAi??a styl ai??zMody Polskiejai??? metodami DIY.

PrzedsiAi??biorstwo prowadziAi??o okoAi??o 60 salonA?w mody i zatrudniaAi??o 2000 osA?b. Jego gAi??A?wna siedziba mieAi??ciAi??a siAi?? przy ulicy Henryka Rutkowskiego (obecnie ulica Chmielna) w Warszawie.

Karol Asliwka
Towarzystwo PrzyjaciA?Ai??Ai??Warszawy, 1968

Ai??

Towarzystwo PrzyjaciA?Ai?? Warszawy to spoAi??eczna inicjatywa zrzeszajAi??ca ludzi pragnAi??cych dziaAi??aAi?? na rzecz stolicy i jej mieszkaAi??cA?w. Jego zaAi??oA?ycielami byli wybitni historycy tacy jak StanisAi??aw Lorentz, StanisAi??aw Herbst, Juliusz Wiktor Gomulicki czy Janusz Durko.


ChoAi?? TPW zostaAi??o zawiAi??zane dopiero w 1963 roku, byAi??o kontynuacjAi?? przedwojennych tradycji towarzystw dziaAi??ajAi??cych w rA?A?nych dzielnicach Warszawy. Po odzyskaniu przez PolskAi?? niepodlegAi??oAi??ci tego typu stowarzyszenia reprezentowaAi??y mieszkaAi??cA?w dzielnic w rozmowach dotyczAi??cych tak podstawowych kwestii jak rozwA?j inwestycji komunalnych.

Po wojnie w ramach TPW dziaAi??aAi??o kilkanaAi??cie lokalnych oddziaAi??A?w koncentrujAi??cych siAi?? gAi??A?wnie na szerzeniu wiedzy o historii i teraA?niejszym A?yciu w stolicy. Obecnie TPW funkcjonuje jako organizacja poA?ytku publicznego, do jego zadaAi?? naleA?y m.in. organizacja spacerA?w po Warszawie z przewodnikami i dziaAi??alnoAi??Ai?? edukacyjna.

KAROL AsLIWKA
Instytut Matki i Dziecka, 1980

Instytut Matki i Dziecka to funkcjonujAi??cy od ponad 60 lat szpital specjalistyczny zajmujAi??cy siAi?? leczeniem matek, dzieci i mAi??odzieA?y. ZostaAi?? powoAi??any, by przeciwdziaAi??aAi?? wysokiej zachorowalnoAi??ci na choroby zakaA?ne oraz walczyAi?? z okoAi??oporodowAi?? Ai??mierciAi?? matek i dzieci.


Do jego osiAi??gniAi??Ai?? naleA?y zaliczyAi?? wprowadzenie do medycyny pojAi??cia wieku rozwojowego, wedAi??ug ktA?rego dawki lekA?w dobierane sAi?? w zaleA?noAi??ci od wieku chorego. W instytucie powstaAi??a teA? pierwsza w Polsce poradnia i oddziaAi?? dla wczeAi??niakA?w, pierwszy oddziaAi?? onkologii dzieciAi??cej, a takA?e pierwsza klinika neonatologii.

DziAi??ki inicjatywie jej kierowniczki w kraju wprowadzono powszechne ksiAi??A?eczki zdrowia dzieci. Obecnie w skAi??ad szpitala wchodzi 7 klinik i 14 zakAi??adA?w. Rocznie poradnie specjalistyczne instytutu przyjmujAi?? ponad 100 000 pacjentA?w, zaAi?? leczeniu szpitalnemu poddawanych jest 14 000 dzieci.


WITOLD JANOWSKI
MiAi??dzynarodowe Targi KsiAi??A?ki, 1963

MiAi??dzynarodowe Targi KsiAi??A?ki zostaAi??y po raz pierwszy zorganizowane w 1956 roku w Poznaniu, po dwA?ch latach przeniosAi??y siAi?? do Warszawy i odtAi??d co roku odbywaAi??y siAi?? w PaAi??acu Kultury i Nauki.


W czasach PRL wydarzenie stanowiAi??o najwiAi??kszAi?? tego typu imprezAi?? organizowanAi?? w paAi??stwach bloku wschodniego. Jej celem byAi??o integrowanie Ai??rodowisk autorA?w, wydawcA?w, ksiAi??garzy i czytelnikA?w na arenie miAi??dzynarodowej.

PieczAi?? nad organizacjAi?? targA?w sprawowaAi??o przedsiAi??biorstwo Centralnego Handlu Zagranicznego ai??zArs Polonaai???. Od 2010 roku wydarzenie organizuje spA?Ai??ka branA?owa zrzeszajAi??ca kilkanaAi??cie wydawnictw.

KAROL AsLIWKA
Dom Towarowy ai??zSmykai???, 1976

 

ChoAi?? budynek Domu Towarowego ai??zSmykai??? powstaAi?? w latach 1949ai??i??52, gdy w Polsce obowiAi??zywaAi?? socrealizm, stanowi on jeden z najbardziej Ai??miaAi??ych, pA?A?nomodernistycznych manifestA?w nowoczesnoAi??ci.


NajwaA?niejszym elementem projektu ai??i?? stworzonego przez Zbigniewa Ihnatowicza i Jerzego RomaAi??skiego ai??i?? byAi??a A?elbetonowa konstrukcja wznoszAi??ca na sAi??upach 5-piAi??trowAi?? bryAi??Ai?? budynku, a takA?e caAi??kowicie przeszklona elewacja nadajAi??ca strukturze lekkoAi??ci.

W gmachu znajdowaAi?? siAi?? jeden z pierwszych parkingA?w podziemnych w PRL, a takA?e drugie w Warszawie schody ruchome. Pierwotnie budynek byAi?? siedzibAi?? Centralnego Domu Towarowego, ktA?ry w ciAi??gu pierwszych trzech dni dziaAi??alnoAi??ci odwiedziAi??o ponad 80 000 ludzi. Umieszczony na antresoli od strony al. Jerozolimskich otwarty taras mieAi??ciAi?? popularnAi?? wAi??rA?d warszawiakA?w kawiarniAi??.

Natomiast na dachu funkcjonowaAi??a restauracja przeznaczona aA? dla 400 goAi??ci. Jej spektakularne usytuowanie byAi??o wykorzystywane do licznych sesji fotograficznych. Cedet pojawiAi?? siAi?? teA? w powieAi??ci ZAi??y Leopolda Tyrmanda jako miejsce finaAi??owego poAi??cigu gAi??A?wnego bohatera za Filipem Merynosem.

We wrzeAi??niu 1975 roku budynek strawiAi?? poA?ar. Niestety podczas odbudowy zrezygnowano z wielu pierwotnych rozwiAi??zaAi??. W nowo otwartym gmachu od lat 80. dziaAi??aAi?? Dom Towarowy ai??zSmykai??? z artykuAi??ami dzieciAi??cymi. W 2014 roku rozpoczAi??to prace rewitalizacyjne majAi??ce przywrA?ciAi?? dawny charakter budynku, w co niestety wierzy coraz mniej warszawiakA?w, poniewaA? obiekt niemal doszczAi??tnie rozebrano.

JAN HOLLENDER

Centrala Handlu Zagranicznego ai??zUNIVERSALai??? w czasach PRL stanowiAi??a jedno z wiodAi??cych paAi??stwowych przedsiAi??biorstw poAi??redniczAi??cych w imporcie i eksporcie towarA?w. Ze wzglAi??du na charakter dziaAi??alnoAi??ci oprA?cz zwykAi??ych pracownikA?w pod przykrywkAi?? pracowali tu teA? agenci SAi??uA?by BezpieczeAi??stwa.


UNIVERSAL zostaAi?? zaAi??oA?ony w 1959 roku i od poczAi??tku zajmowaAi?? siAi?? sprowadzaniem na polski rynek towarA?w konsumpcyjnych takich jak m.in. zegarki, samowary, maszynki do golenia, chAi??odziarki, sokowirA?wki, rowery czy roboty kuchenne. Za poAi??rednictwem UNIVERSALU z naszego kraju eksportowano Ai??ruby, gwoA?dzie, zmechanizowany sprzAi??t gospodarstwa domowego, artykuAi??y sportowe oraz sprzAi??t turystyczny.

Podmiot na tle innych paAi??stwowych przedsiAi??biorstw cieszyAi?? siAi?? silnAi?? pozycjAi??, o czym Ai??wiadczy wybudowany w 1965 roku biurowiec ai??zUniwersalai???, ktA?ry stanAi??Ai?? tuA? za warszawskAi?? RotundAi??. Budynek wAi??aAi??nie rozebrano, a na jego miejscu powstanie nowy biurowiec. W 2003 roku sAi??d ogAi??osiAi?? upadAi??oAi??Ai?? Grupy KapitaAi??owej ai??zUniversalai??? SA, ktA?ra po transformacji ustrojowej sprywatyzowaAi??a przedsiAi??biorstwo. Jej pierwszy prezes Dariusz Przywieczerski, zamieszany w aferAi?? FOZZ, nadal Ai??cigany jest listem goAi??czym.


ANTONI CETNAROWSKI
Zjednoczenie PrzemysAi??uAi??Elektronicznego i Teletechnicznego ai??zUNITRAai???, 1962

jednoczenie PrzemysAi??u Elektronicznego i Teletechnicznego ai??zUNITRAai??? byAi??o dziaAi??ajAi??cAi?? od 1961 roku jednostkAi?? organizacyjnAi?? zrzeszajAi??cAi?? producentA?w elektroniki uA?ytkowej, m.in. Radmor, Tonsil czy Diora, ktA?rzy pod wspA?lnAi?? markAi?? produkowali zegarki, radia, magnetofony, gAi??oAi??niki, kolumny, a nawet telewizory. Marka posiadaAi??a wAi??asny dziaAi?? badawczo-rozwojowy, w ktA?rym byAi??y opracowywane i testowane innowacyjne technologie i nowe modele produktA?w.


W okresie najwiAi??kszej prosperity zakAi??ady UNITRY zatrudniaAi??y nawet do kilkudziesiAi??ciu tysiAi??cy pracownikA?w. SprzAi??t tra aAi?? nie tylko na rodzimy rynek, ale byAi?? teA? eksportowany do wszystkich krajA?w bloku wschodniego.

Wysoka jakoAi??Ai?? towarA?w sprawiAi??a, A?e zakAi??ady produkowaAi??y rA?wnieA? na zlecenie Ai??wiatowych rm, m.in. japoAi??skiego Sanyo. Po przemianach ustrojowych zjednoczenie rozpadAi??o siAi??, a kaA?dy zakAi??ad usiAi??owaAi?? przetrwaAi?? na wAi??asnAi?? rAi??kAi??.

STANISA?AWAi??TAi??PFER
Filharmonia Narodowa, 1955

 

Pierwotny gmach Filharmonii Narodowej powstaAi?? juA? w 1901 roku. TwA?rcAi?? eklektycznego budynku wzorowanego na Operze Paryskiej byAi?? Karol KozAi??owski. W jej siedzibie koncertowali najsAi??ynniejsi A?wczeAi??ni artyAi??ci, odbywaAi??y siAi?? teA? miAi??dzynarodowe konkursy pianistyczne i skrzypcowe oraz festiwale muzyki wspA?Ai??czesnej.


Budynek zostaAi?? zniszczony podczas pierwszych niemieckich nalotA?w. W czasie wojny zginAi??Ai??a niemal poAi??owa czAi??onkA?w orkiestry. W 1955 roku do uA?ytku oddano zupeAi??nie nowy obiekt zaprojektowany przez Eugeniusza Szparkowskiego i Henryka BiaAi??obrzeskiego, a FilharmoniAi?? z ai??zWarszawskiejai??? przemianowano na ai??zNarodowAi??ai???.

Z zewnAi??trz budynek to przykAi??ad klasycyzujAi??cego socrealizmu, we wnAi??trzu natomiast dominuje sztuka dekoracyjna z okazaAi??ymi A?yrandolami i ozdobnymi detalami klatek schodowych.

STANISA?AWAi??TAi??PFER
Teatr Wielki, 1962

W miejscu, gdzie dziAi?? znajduje siAi?? Teatr Wielki, funkcjonowaAi?? kiedyAi?? kompleks handlowo-usAi??ugowy Marywil. W latach 30. XIX wieku zostaAi?? wyburzony i zastAi??piony przez gmach teatralny w stylu klasycystycznym zaprojektowany przez Antonia Corazziego.


W 1939 roku budynek zbombardowano, a 5 lat pA?A?niej podczas walk powstaAi??czych jego pozostaAi??oAi??ci naziAi??ci celowo wysadzili. WojnAi?? przetrwaAi??a jedynie wschodnia czAi??Ai??Ai?? fasady i kolumnowa fasada frontowa. Odbudowa gmachu trwaAi??a aA? 12 lat. Budynek oddano do uA?ytku dopiero w 1965 roku, a z pierwotnego projektu zachowano jedynie fasady przy pl. Teatralnym i ul. Wierzbowej.

Zgodnie z projektem Bohdana Pniewskiego powstaAi??a jedna z najwiAi??kszych scen operowych na Ai??wiecie o caAi??kowitej powierzchni 1150 m2 i wysokoAi??ci 35 m. Teatr Wielki miaAi?? byAi?? jednAi?? z najnowoczeAi??niejszych scen w Europie, zainstalowano w nim m.in. scenAi?? obrotowAi??, szeAi??Ai?? zapadni, osiem mostA?w Ai??wietlnych nad scenAi?? czy trzy systemy telewizji. Podczas inauguracji wystawiono Straszny dwA?r StanisAi??awa Moniuszki.

ROMAN DUSZEK
Hala Mirowska, 1962

Hala Mirowska to jedna z dwA?ch bliA?niaczych hal targowych wybudowanych w latach 1899ai??i??1901 w miejscu dawnych koszar Gwardii Konnej Koronnej. Jej nazwa pochodzi od nazwiska generaAi??a Wilhelma Miera dowodzAi??cego gwardzistami.


Ceglane elewacje i metalowe konstrukcje dachu hal zaprojektowane przez BolesAi??awa Milkowskiego i Ludwika Pankiewicza sAi?? przykAi??adem budownictwa wczesnomodernistycznego inspirowanego architekturAi?? Ai??redniowiecznAi??. Targowisko, zanim doszczAi??tnie spAi??onAi??Ai??o podczas powstania warszawskiego, byAi??o miejscem egzekucji kilkuset cywilA?w.

Do dziAi?? na pA?Ai??nocnej Ai??cianie budynku zachowaAi??y siAi?? Ai??lady po kulach. Po wojnie obydwie hale odbudowano, wschodniAi?? przeznaczajAi??c na halAi?? sportowAi?? klubu Gwardia, zachodniAi?? przystosowujAi??c do dawnej funkcji handlowej. MieAi??ciAi??y siAi?? w niej nie tylko stragany z A?ywnoAi??ciAi??, ale teA? elitarne sklepy jak Pewex.

W latach 60. do jej fasady dobudowano modernistyczny betonowo-szklany pawilon handlowy, niemal caAi??kowicie zasAi??aniajAi??c zachodniAi?? elewacjAi??. Do dziAi?? budynek zachowaAi?? swA?j pierwotny charakter, stanowiAi??c tAi??tniAi??ce A?yciem targowisko z szerokim wyborem produktA?w spoA?ywczych.

JERZY JAWORSKI
ZwiAi??zek Polskich ArtystA?w PlastykA?w, 1958

ZwiAi??zek Polskich ArtystA?w PlastykA?w powstaAi??, by wspieraAi?? i promowaAi?? dziaAi??alnoAi??Ai?? twA?rczAi?? swoich czAi??onkA?w. ZaAi??oA?yli go Tytus CzyA?ewski oraz Zbigniew i Andrzej Pronaszkowie w Krakowie w 1911 roku. Na poczAi??tku zwiAi??zek liczyAi?? jedynie 112 czAi??onkA?w. W PRL ZPAP podlegaAi?? pod struktury paAi??stwowe, ale wciAi??A? byAi?? bardzo aktywny i prowadziAi?? galerie w kilkudziesiAi??ciu miastach w Polsce.


W 1983 roku wAi??adze rozwiAi??zaAi??y stowarzyszenie w odwecie za poparcie przez jego czAi??onkA?w postulatA?w ai??zSolidarnoAi??ciai???. ZwiAi??zek reaktywowaAi?? siAi?? w 1989 roku. Obecnie w jego szeregach dziaAi??a 7000 twA?rcA?w uprawiajAi??cych malarstwo, gra kAi??, rzeA?bAi??, medalierstwo, ceramikAi??, szkAi??o, witraA?, tkaninAi?? artystycznAi??, architekturAi?? wnAi??trz, wzornictwo przemysAi??owe czy scenografiAi??. ZPAP funkcjonuje w 22 okrAi??gach i 2 oddziaAi??ach w Polsce.

ROMAN DUSZEK
Hotel „Victoria”, 1976

Hotel Victoria jeden z symboli ai??zotwartoAi??ci i nowoczesnoAi??ciai??? epoki Gierka, przez lata funkcjonowaAi?? w wyobraA?ni PolakA?w jako namiastka zachodniego luksusu. ZespA?Ai?? Kombi Ai??piewaAi?? o nim piosenkAi??, a porucznik Borewicz z serialu 07 zgAi??oAi?? siAi?? dopadaAi?? w jego korytarzach groA?nych przestAi??pcA?w.


W 290 pokojach i 52 apartamentach o 5-gwiazdkowym standardzie goAi??cili rodzimi i zagraniczni celebryci, partyjni dygnitarze, agenci zachodnich wywiadA?w, luksusowe prostytutki, a takA?e terroryAi??ci. W 1981 roku w Victorii agenci Mossadu usiAi??owali zastrzeliAi?? palestyAi??skiego terrorystAi?? Abu Daouda. PrzywA?dca Czarnego WrzeAi??nia przebywaAi?? w usytuowanej na pierwszym piAi??trze kawiarni Opera ai??i?? bardzo lubianej przez co zamoA?niejszych warszawiakA?w.

Inni preferowali zielono-zAi??oty wystrA?j baru znajdujAi??cego siAi?? na parterze hotelu lub dziaAi??ajAi??ce w nim kasyno. Budynek wzniesiony zostaAi?? na planie litery H na A?wczesnym pl. ZwyciAi??stwa, od ktA?rego hotel zaczerpnAi??Ai?? nazwAi??. Za projekt byAi?? odpowiedzialny szwedzko-polski zespA?Ai?? architektA?w. Monotonne elewacje z podAi??uA?nych, biaAi??ych pAi??yt to wynik ich fascynacji szwedzkAi?? architekturAi?? biurowAi?? lat 70. W 2011 roku znad gAi??A?wnego wejAi??cia usuniAi??to charakterystyczny napis ai??zVictoriaai???. Litery staAi??y siAi?? czAi??Ai??ciAi?? instalacji artystycznej prezentowanej w przestrzeni publicznej Lizbony.

HENRYK TOMASZEWSKI
SpA?Ai??dzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, 1945

SpA?Ai??dzielnia Wydawnicza ai??zCzytelnikai??? zostaAi??a zaAi??oA?ona w 1944 roku w Lublinie, by rok pA?A?niej przenieAi??Ai?? swojAi?? siedzibAi?? do Warszawy. Jest to najstarsze powojenne wydawnictwo w Polsce. W pierwszych latach ai??zCzytelnikai??? zakAi??adaAi?? biblioteki i ksiAi??garnie, a takA?e odpowiadaAi?? za ukazywanie siAi?? takich tytuAi??A?w prasowych jak ai??zRzeczpospolitaai???, ai??zAi??ycie Warszawyai???, ai??zPrzekrA?jai??? czy ai??zPrzyjaciA?Ai??kaai???.


Gdy w 1951 roku jego obowiAi??zki w tym obszarze przejAi??Ai??a Robotnicza SpA?Ai??dzielnia Wydawnicza ai??zPrasaai???, ai??zCzytelnikai??? zaczAi??Ai?? rozwijaAi?? profil literacko-humanistyczny, wydajAi??c dzieAi??a polskich autorA?w, jak i przekAi??ady twA?rcA?w zagranicznych. Do jego najstarszych serii wydawniczych naleA?y Nike, w ramach ktA?rej ukazujAi?? siAi?? przekAi??ady XX-wiecznej literatury Ai??wiatowej, a takA?e Nowy Sympozjon ai??i?? seria zawierajAi??ca przekAi??ady dzieAi?? wspA?Ai??czesnej humanistyki.

MACIEJ BUSZEWICZ
Centrum Sztuki WspA?Ai??czesnej Zamek Ujazdowski, 1991

 

Decyzja o przekazaniu odbudowanego Zamku Ujazdowskiego na potrzeby nowej instytucji sztuki zostaAi??a podjAi??ta przez wAi??adzAi?? jeszcze przed stanem wojennym. Centrum Sztuki WspA?Ai??czesnej ZUJ otwarto jednak dopiero w 1985 roku. Instytucja miaAi??a nie tylko zajmowaAi?? siAi?? prezentowaniem sztuki wspA?Ai??czesnej, ale teA? prowadziAi?? jej dokumentacjAi??, rozwijaAi?? krytykAi?? artystycznAi?? oraz wspA?Ai??pracowaAi?? na arenie miAi??dzynarodowej.


Po transformacji ustrojowej dyrektorem CSW zostaAi?? Wojciech Krukowski, zaAi??oA?yciel Akademii Ruchu ai??i?? jednej z najwaA?niejszych niezaleA?nych grup dziaAi??ajAi??cych na pograniczu performansu, teatru, sztuk plastycznych i filmu. Jego doAi??wiadczenia pozainstytucjonalne pozwoliAi??y mu stworzyAi?? zupeAi??nie nowy w polskim kontekAi??cie interdyscyplinarny i nowoczesny model instytucji nastawionej przede wszystkim na eksperyment. W latach 90. CSW byAi??o uznawane za najwaA?niejszAi?? instytucjAi?? sztuki w Europie Asrodkowo-Wschodniej.

Krukowski odwaA?yAi?? siAi?? promowaAi?? kieAi??kujAi??cAi?? wA?wczas sztukAi?? krytycznAi??, organizujAi??c pierwsze indywidualne wystawy artystA?w takich jak Katarzyna Kozyra, Zbigniew Libera, Artur Ai??mijewski czy PaweAi?? Althamer. W tamtym czasie oprA?cz rozwijania kolekcji staAi??ej i organizowania wystaw czasowych w CSW wydawano magazyn ai??zObiegai???, funkcjonowaAi??o kino, wideoteka, ksiAi??garnia, przestrzeAi?? dla akcji oraz knajpa. ChoAi?? aktywnoAi??Ai?? CSW nie ma juA? tak prekursorskiego charakteru, to wciAi??A? jedna z ciekawszych instytucji poAi??wiAi??conych sztuce wspA?Ai??czesnej.

Prace powstaAi??e w wyniku warsztatA?w projektowych ai??zJak zaprojektowaAi?? logo miejsca w 48 godzinai???

 

W dniach 23-24 wrzeAi??nia 2017, w ramach dziaAi??aAi?? towarzyszAi??cych wystawie ai??zWarszawskie Symboleai???, fundacja Sztuka w MieAi??cie zorganizowaAi??a warsztaty projektowe zatytuAi??owane „Jak zaprojektowaAi?? logo miejsca w 48 godzin”. DziaAi??anie poprowadziAi?? projektant graficzny i kurator wystawy Rene Wawrzkiewicz. W ciAi??gu dwA?ch dni uczestnicy warsztatA?w zaprojektowali dwanaAi??cie propozycji logotypA?w dedykowanych przestrzeni placu Europejskiego w Warszawie. Uczestnicy warsztatA?w: Marta Bajena, Emilia BiAi??kowska, Mateusz Dudkowski, Agnieszka Kotowska, Magdalena KrA?likowska, Agnieszka Kwiatkowska, Agnieszka Madej, Sebastian Mazur, Wojciech Pietrzak, Alpha Sanneh, Mateusz Sieniewicz, Izabela Skolmowska, Maja Sutkowska, Anna WilczyAi??ska, Maria ZieliAi??ska.

UkAi??ad prezentacji kaA?dej pracy

po lewej stronie: wybrane dwa szkice

po prawej stronie: projekt logotypu

na dole: twA?rca projektu